Twee maal 125 jaar: Workum en Gerkesklooster
De jubilea van twee zuivelfabrieken in Friesland zijn bijzonder. Omdat weinig fabrieken de leeftijd van 125 jaar halen. En omdat ze in hetzelfde jaar gesticht zijn. Het gaat om de fabrieken in Workum en in Gerkesklooster, beiden van het concern Friesland Campina.
In Workum begonnen 23 melkveehouders in 1900 de coöperatieve stoomzuivelfabriek ‘De Goede Verwachting’. De fabriek hield lang stand doordat in de loop der jaren andere coöperaties zich aansloten. In 1975 verwerkte de coöperatie een kwart miljoen liter melk in de fabrieken in Workum, Balk en Heeg.
De fabriek onderscheidde zich ook als zogenaamde ‘vrije fabriek’ die zich afzijdig hield van de Frico die melk van aangesloten fabrieken tot kaas verwerkte. De Goede Verwachting bleef op eigen benen staan omdat het de boeren een goede melkprijs kon betalen. Marcus Beetstra, die tussen 1956 en 1985 directeur was in Workum, zei bij zijn afscheid: “de melkprijs is ons sterkste wapen.”
Ook toen in 1990 nagenoeg alle fabrieken in het noorden fuseerden tot Friesland Frico Domo ging Workum niet mee. Dat gebeurde pas in 1998 na de fusie van Friesland Frico Domo met Coberco. De melkprijs van de vrije fabriek was niet langer concurrerend, aansluiting bij de fusie-organisatie was beter. Binnen die organisatie kon de fabriek in Workum uitgroeien tot de grootste kaasfabriek van het concern, die jaarlijks 1,2 miljard liter melk verwerkt. Ernaast staat een fabriek die de wei als restproduct van de kaasbereiding verwerkt tot ingrediënten voor onder andere medicijnen en sportvoeding.
De Goede Verwachting in Workum toen en nu. Bronnen: zuivelfabriekenfriesland.nl; workum.nl.
Gerkesklooster
De fabriek in Gerkesklooster heeft een vergelijkbare ontwikkeling doorgemaakt. Onder de naam ‘Welgelegen’ begon men met boter en kaas in 1900, later is er ook melkpoeder gemaakt. In de loop der jaren sloten meerdere fabrieken zich aan. In 1968 fuseerde Welgelegen met een fabriek in Grijpskerk en werd de naam ‘Twee Provinciën’. Ook dit was een ‘vrije fabriek’ die op eigen kracht zaken wilde doen. Toen dat moeilijker werd zocht Gerkesklooster in 1995 aansluiting bij de fabriek in Workum. Drie jaar later gingen ze op in Friesland Coberco Dairy Foods en stopte de productie van boter en melkpoeder. In Gerkesklooster maken ze nu vele soorten Goudse kaas. In 2014 overleefde de fabriek een grote brand.
De fabriek in Gerkesklooster, begin 20e eeuw en nu.
Bronnen: artikel Yke Bremer in De Feanster; Harry J. Vellenga, In de melk brokkelen; Leeuwarder Courant; Nieuwe Oogst; website FrieslandCampina; zuivelfabriekenfriesland.nl; workum.nl.
Aad Vernooij, december 2025